تپش قلب و دلشوره در بارداری از مشکلاتی است که مادران باردار را نگران می کند؛ با داشتن اطلاعات و آگاهی می توانید مهم بودن یا نبودن این موضوع را در سطوح مختلف مطلع شوید.
علت تپش قلب و دلشوره در بارداری
احساس تپش قلب همچون احساس کوبیدن محکم در قفسه سینه، تند زدن یا نامنظم بودن ضربان قلب و دلشوره از شایعترین و نگرانکنندهترین علائمی هستند که زنان در طول بارداری تجربه میکنند. اگرچه این علائم عموماً بیخطر هستند، اما به طور مستقیم به دلیل سازگاریهای فیزیولوژیکی و هورمونی ای هستند که بدن برای حمایت از جنین در حال رشد، ایجاد می کند. پیدا کردن علل زمینهای و روشهای کنترل آن، برای حفظ آرامش و سلامتی مادر ضروری است.
مبنای فیزیولوژیکی تپش قلب
سیستم قلبی عروقی در دوران بارداری برای سازگاری بیشتر بدن با رشد جنین تغییرات قابل توجهی می کند. این تغییرات بیشتر برای تأمین نیازهای متابولیکی ایجاد می شوند. این تغییر و تحولات فشار کاری قلب را افزایش داده و منجر به احساس تپش قلب در مادر میشوند. بروز این علائم با رشد جنین در ارتباط است؛ چنانچه در ماه های آخر بیشترین میزان تپش قلب را در مادر شاهد هستیم.
افزایش حجم خون و فشار بیشتر روی قلب
* افزایش حجم: حجم خون مادر در طول دوران بارداری بین ۳۰ تا ۵۰ درصد افزایش مییابد که از سه ماهه اول آغاز شده و در سه ماهه دوم و سوم به اوج میرسد.
* فشار کاری قلب: هنگامی که حجم خون افزایش میابد، به دنبال آن کار قلب بیشتر شده و سریعنر پمپاژ میکند تا این حجم خون را به تمامی قسمت های بدن برساند. در این حالت ضربان قلب در حالت استراحت نیز ۱۰ تا ۲۰ ضربان در دقیقه بیشتر میشود. این کار و فشار مضاعف روی قلب باعث میشود ضربان قلب محسوستر شده و احساس تپش در مادر ایجاد شود.
نوسانات هورمونی
* استروژن و پروژسترون: تغییرات شدید هورمونهای جنسی در دوران بارداری، به ویژه پروژسترون و استروژن، مستقیماً روی سیستم قلبی عروقی اثر میگذارند. این هورمونها میتوانند روی قلب اثر گذاشته و ریتمهای نامنظم یا سریعتر را آغاز کنند.
* هورمونهای استرس: هورمونهایی همچون اپینفرین و نوراپینفرین (آدرنالین) که اغلب به دلیل استرس عاطفی و اضطراب افزایش می یابند، فشار بیشتری را به قلب تحمیل کرده و باعث می شوند قلب ضربان تندتری داشته باشد.
سایر عوامل مؤثر
* کمخونی (آنمی): کمخونی که در اثر بارداری در بعضی افراد ایجاد می شود، قلب را وادار میکند تا برای رساندن اکسیژن کافی به بافتهای مختلف بدن، سریعتر پمپاژ کند که این امر احساس تپش قلب را تشدید میکند.
* کمآبی بدن و عدم تعادل الکترولیتها: مصرف کم مایعات یا عدم توازن الکترولیتهای کلیدی مانند پتاسیم و منیزیم میتواند ریتم الکتریکی قلب را دچار مشکل کند.
* تغییرات غده تیروئید: گاهی اوقات بارداری روی عملکرد غده تیروئید اثر سو می گذارد مانند پرکاری تیروئید که به تندتپشی و تپش قلب بیشتری منجر می شود.
پریشانی و دلشوره در بارداری
عوامل عاطفی نیز همچون تغییرات فیزیکی اغلب محرک یا تشدیدکننده اضطراب در بارداری هستند. این عوامل به دلیل نوسانات هورمونی و استرسهای روانی-اجتماعی در میان زنان باردار بسیار شایع هستند.
نقش اضطراب در بارداری
نقش اضطراب را روی ترشح هورمون های استرس زا و تپش نامنظم و تند قلب نمی توان نادیده گرفت. این مکانیسم مستقیم علائم فیزیکی ایجاد میکند:
- نامنظمی ریتم قلب یا آریتمی : که با نوسانات شدید در ضربان قلب همراه است. این مساله بیشتر باعث افزایش سرعت ضربان قلب و حس کوبش های متعدد در قفسه سینه می شود.
- تپش قلب: ضربان قوی یا نامنظم قلب است که باعث احساس آزردگی در فرد می شود.
- تنگی نفس: افزایش ضربان قلب منجر به افزایش ریتم تنفسی مادر می شود. تنفس سریع (هایپرونتیلاسیون) یا نیازهای افزایش یافته سیستم قلبی می تواند احساس ترس و اضطراب را در مادران باردار بالا ببرد.
اضطراب و نگرانی در مادران باردار بیشتر به دلیل ترس در مورد سلامتی جنین، وضعیت فیزیکی خود مادر، روند زایمان و ورود به نقشی جدید است.
مدیریت تپش قلب و دلشوره در بارداری
در مواردی که تپش قلب و دلشوره ناشی از بیماری زمینهای جدی یا نقص هنگام تولد (مانند تنگی عروق، افتادگی دریچه های قلبی و …) نیستند، مراقبت از خود و اصلاح سبک زندگی روشهای اصلی درمان محسوب میشوند.
اصلاح سبک زندگی و رعایت رژیم غذایی مناسب و اصولی
* افزایش مصرف مایعات: مصرف مایعات را افزایش دهید تا از کمآب شدن بدن (به اصطلاح دی-هیدرات شدن) که یک عامل محرک مهم برای تپش قلب است، جلوگیری شود.
* پرهیز از مصرف مواد غذایی محرک: مصرف مواد غذایی حاوی کافئین (مانند: قهوه، چای، نوشابه، شکلات) و نیکوتین را به حداقل برسانید یا به طور کامل در دوران بارداری حذف کنید، زیرا این مواد علاوه بر افزایش ضربان قلب و برهم زدن ریتم طبیعی آن، منجر به افزایش سطح قند خون نیز می شوند که خطر ابتلا به دیابت نوع دو را نیز بالا می برند.
* تغذیه: حفظ رژیم غذایی متعادل و سرشار از آهن برای مقابله با کمخونی و افت سطح الکترولیتی بدن در دوران بارداری می تواند در کاهش اثرات فشار جنین بر قلب بکاهد. در دوران بارداری بهتر است از مصرف وعدههای غذایی سنگین و فرآوری شده با قند، چربی، نمک و مواد نگه دارنده خودداری کنید.
* استراحت کافی: داشتن برنامه ای منظم برای ساعات خواب و استراحت در دوران بارداری به طور چشمگیری می تواند عوارض آن را کاهش دهد. خواب و استراحت کافی در این دوران بسیار حیاتی است. خستگی و نداشتن خواب کافی میتواند آستانه استرس بدن را کاهش داده و موجب تحریکپذیری بیشتر قلب شود.
تکنیکهای آرامش و کاهش استرس در بارداری
* تمرین تنفس عمیق: انجام تمرینات تنفس شکمی آهسته و عمیق میتواند سیستم عصبی پاراسمپاتیک را فعال کرده و به کاهش ضربان قلب کمک کند. انجام تمارین هوازی نیز در این راستا کمک شایانی می کند.
* تمرینات ذهن و بدن: انجام فعالیتهای ورزشی مناسب بارداری مانند یوگای بارداری، مدیتیشن و دوره های آگاهی ذهن، میتواند سطح کلی استرس و اضطراب را به طور قابل توجهی کاهش دهد.
مراجعه به پزشک برای تپش قلب و دلشوره در بارداری
اگرچه اکثر تپش قلبها بیضرر هستند، اما برخی علائم همراه، نیاز به ارزیابی فوری پزشک دارند تا از بروز مشکلات جدی مانند بیماری قلبی، آمبولی ریه یا پرهاکلامپسی جلوگیری کند.
در صورت تجربه تپش قلب همراه با هر یک از علائم هشداردهنده فوری زیر، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید:
* درد ناحیه قفسه سینه: شامل احساس فشار، گرفتگی یا درد در قفسه سینه می شود که ممکن است به فک، گردن یا بازو نیز سرایت کند.
* تنگی نفس شدید یا ناگهانی: مشکل در تنفس در حالت استراحت یا تنگی نفس ناگهانی می تواند یکی از علائم هشداردهنده تلقی شود.
* غش یا سرگیجه: احساس ضعف، سبکی سر، یا از دست دادن هوشیاری می تواند به نوعی خطرآفرین باشد.
* احساس نبض سریع و نامنظم: اگر ضربان قلب در حالت استراحت به طور دائم بالای ۱۰۰ ضربان در دقیقه باشد، به عنوان تند تپشی در نظر گرفته می شود.
* سرفه خونی
* تورم غیرعادی یا شدید: تورم ناگهانی و بیش از حد در پاها، مچ پا یا کف پا و گاها در دست ها و صورت نیز می تواند از علائم هشداردهنده باشد.
پزشک شما ممکن است برای تعیین علت و اقدام مناسب، آزمایشهای تشخیصی مانند نوار قلب (ECG)، مانیتور هولتر (دستگاه قابل حملی که برای ثبت ریتم قلب طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت حتی در شرایط خواب و استراحت استفاده می شود) یا آزمایش خون (برای بررسی کمخونی یا اختلال در غده تیروئید) تجویز کند. در موارد نادر و شدید، داروها (مانند مسدود کنندههای بتا) یا روشهایی مانند کاردیوورژن میتواند با نظارت یک متخصص قلب انجام شود.
نتیجهگیری درباره تپش قلب و دلشوره در بارداری
تپش قلب، آریتمی و دلشوره، یکی از عوارض جانبی فیزیولوزیکی است که در عده ای از مادران باردار بروز می کند. برای عده زیادی از مادران باردار، این علائم موقتی و سطحی هستند و پس از زایمان به مرور زمان برطرف میشوند. مدیریت درست و به موقع سبک زندگی در این دوران میتواند از بروز این عوارض تا حد زیادی جلوگیری کند و در صورت ابتلا به آن می تواند برای کنترل موثر واقع شود.
با این حال، هوشیاری در برابر علائم نگرانکننده و مراجعه به پزشک مجرب و انجام آزمایشات دوره ای می تواند روش های موثری برای داشتن یک بارداری و زایمان ایمن و سالم هستند.
منابع مورد استفاده برای مطلب تپش قلب و دلشوره در بارداری
Cleveland Clinic
Healthline
MayoClinic
PMC – NIH (National Institutes of Health)
Atlantic Cardiovascular
CDC (Centers for Disease Control and Prevention)
