
قرص روکین (Rokin) یکی از قرص های ضد بارداری ترکیبی حاوی دو هورمون دروسپیرنون (Drospirenone) در حجم ۳ میلی گرم و اتینیل استرادیول (Ethiny Estradio) در حجم 0.003 میلی گرم است. این داروی ترکیبی علاوه بر پیشگیری از بارداری، کاربرد های دیگری نظیر درمان برخی مشکلات هورمونی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)، آکنه هورمونی، نامنظمی قاعدگی و کاهش علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS) نیز تجویز می شود. اثر بخشی این دارو بالاست اما این ویژگی نباید باعث نادیده گرفتن عوارض جانبی آن شود. بیشتر این عوارض خفیف و موقتی هستند و طی دو تا سه ماه نخست مصرف کاهش می یابند، اما برخی عوارض نادر نیز می توانند همراه مصرف این دارو دیده شود. در ادامه به تمامی عوارض از سطح خفیف تا نادر، پرداخته می شود.
عملکرد قرص روکین چگونه است؟
مکانیسم اثر قرص روکین به گونه ای است که با مهار کردن تخمک گذاری، غلیظ کردن مخاط دهانه رحم و دشوار کردن عبور اسپرم ها از این طریق و نیز در مراحل بعدی کاهش احتمال لانه گزینی از طریق تغییر در پوشش داخلی بافت رحم، از باردار شدن جلوگیری می کند. دروسپیرنون همچنین خاصیت ضد آندروژنی دارد؛ یعنی اثر هورمون های مردانه را کاهش می دهد. به همین دلیل در بسیاری از زنان مبتلا به PCOS باعث کاهش جوش های هورمونی، چربی پوست و رشد موهای زائد و به نوعی می توان گفت باعث ایجاد تعادل در سطح هورمون های جنسی می شود.
آیا همه افراد دچار عوارض می شوند؟
برای پاسخ به این سوال لازم است این نکته را بدانیم که واکنش افراد مختلف، به داروها وعوارض آن ها یکسان نیست. عواملی مانند سن، وزن، سابقه بیماری، مصرف سیگار، داروهای هم زمان و زمینه ژنتیکی می توانند بر احتمال و شدت عوارض تاثیرگذار باشند. در بسیاری از مشاهدات ذکرشده است که اکثریت زنان در ماه های نخست مصرف، تنها علائم خفیف و ابتدایی مانند تهوع یا لکه بینی را تجربه می کنند که این علائم نیز با سازگار شدن بدن به هورمون ها برطرف می شود.
شایعترین عوارض قرص روکین کدامند؟
• تهوع و ناراحتی معده: یکی از رایج ترین عوارض قرص های ضد بارداری، است. این علامت معمولا در هفته های ابتدایی مصرف دیده می شود و با مصرف قرص بعد از غذا یا قبل از خواب، شدت آن کاهش می یابد. در برخی افراد ممکن است علاوه بر تهوع، احساس نفخ یا ناراحتی خفیف شکم نیز تجربه شود. این علائم اغلب موقتی هستند.
• حساسیت و درد پستان ها: در هفته های ابتدایی مصرف گاهی گزارشاتی مبنی بر احساس درد، سنگینی و تورم در ناحیه پستان ها دیده می شود. میزان درد در افراد گوناگون متفاوت است و از خفیف تا شدید رخ می دهد. این تغییرات معمولا ناشی از اثر استروژن بر بافت پستان ها است و اغلب پس از چند سیکل قاعدگی روند کاهش پیدا می کند.
• سردرد و میگرن: تغییرات هورمونی ناشی از اتینیل استرادیول می تواند باعث بروز یا تشدید سردرد شود. این مساله به هنگامی که فرد سابقه میگرن، بهویژه میگرن همراه با اورا داشته باشد، خودش را پررنگ تر نشان می دهد. مصرف قرصهای ضدبارداری ترکیبی ممکن است برای افراد با سابقه میگرن مناسب نباشد، زیرا خطر سکته مغزی در این گروه افزایش پیدا می کند و باید حتما با پزشک مشورت شود.
• تغییرات خلق و خو: برخی بانوان ممکن است پس از مصرف قرص روکین با علائمی چون؛ تحریکپذیری، نوسانات خلقی، احساس غمگینی و کاهش تمرکز مواجه شود. اگر چه بیشتر این تغییرات خفیف هستند، اما در صورت بروز افسردگی شدید یا تغییرات قابل توجه در وضعیت روحی، باید موضوع با پزشک در میان گذاشته شود.
• لکهبینی و خونریزی بین دو قاعدگی: یکی از شایعترین دلایل نگرانی مصرفکنندگان، مشاهده لکهبینی یا خونریزی خفیف بین دو پریود است. این عارضه بهویژه در سه ماه نخست مصرف شایع است و معمولاً به معنی بیاثر بودن دارو نیست. فراموش کردن مصرف قرص یا مصرف نامنظم آن نیز احتمال لکهبینی را افزایش میدهد.
• افزایش یا کاهش میل جنسی: هورمون های موجود در قرص ممکن است در برخی افراد باعث تغییر میل جنسی نی بشوند. این اثر در همه افراد یکسان نیست؛ در برخی کاهش و در برخی دیگر افزایش میل جنسی گزارش شده است. شدت این تغییرات معمولا خفیف است و در صورت ایجاد اختلال در روند زندگی عادی فرد، پزشک می تواند نوع قرص را تغییر دهد.
• تغییرات در وزن: یکی دیگر از رایج ترین عوارض قرص های ضد بارداری، ایجاد تغییرات در وزن، به خصوص افزایش وزن است. مطالعات نشان دادند که بیشتر مصرف کنندگان افزایش وزن قابل توجهی را تجربه نمی کنند. با این حال، در برخی افراد ممکن است به دلیل احتباس مایعات یا تغییر در وضعیت اشتها، وزن کمی تغییر کند. نکته جالب این است که دروسپیرنون برخلاف بسیاری از پروژستین های قدیمی تر، خاصیتی شبیه داروی اسپیرونولاکتون دارد و می تواند تا حدی از احتباس آب در بدن جلوگیری کند؛ بنابراین احتمال افزایش وزن ناشی از تجمع مایعات در آن کمتر از برخی قرص های قدیمیتر است.
• آکنه و تغییرات پوستی: در بیشتر زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)، روکین باعث کاهش آکنه و چربی پوست می شود. با این حال، در ابتدای درمان ممکن است برخی افراد برای مدت کوتاهی تغییراتی در وضعیت پوست خود مشاهده کنند تا بدن با تغییرات هورمونی سازگار شود.
عوارض جدی و نادر قرص روکین
اگرچه بیشتر مصرفکنندگان تنها عوارض خفیفی مانند تهوع، لکه بینی یا حساسیت پستان را تجربه می کنند، اما قرص های ضد بارداری ترکیبی از جمله روکین، در موارد نادر می توانند باعث بروز عوارض جدی بشوند. به همین دلیل مصرف این دارو باید با تجویز پزشک و پس از بررسی سابقه پزشکی فرد انجام شود. در ادامه به بررسی این عوارض نادر و جدی می پردازیم.
1. افزایش خطر لخته شدن خون (ترومبوآمبولی): این حالت مهمترین عارضه جدی قرص روکین است که باعث افزایش خطر تشکیل لخته خون در ورید ها یا شریان ها می شود.
2. افزایش پتاسیم خون (هایپرکالمی): این عارضه در افراد مبتلا به بیماری کلیوی، نارسایی کبد، نارسایی غده فوق کلیه یا کسانی که داروهای افزایش دهنده پتاسیم (مانند برخی داروهای فشار خون) مصرف میکنند، احتمال بروز بیشتری دارد.
۳. افزایش فشار خون
4. عوارض کبدی
5. مشکلات کیسه صفرا
چه افرادی نباید قرص روکین مصرف کنند؟
• سکته مغزی یا حمله قلبی
• میگرن همراه با اورا
• فشار خون شدید و کنترلنشده
• بیماری شدید کبد
• سرطان پستان یا برخی سرطان های وابسته به هورمون
• خونریزی واژینال با علت نامشخص
• حساسیت به اجزای دارو
• بارداری یا احتمال بارداری
• سابقه لخته خون یا آمبولی ریه
این علائم را جدی بگیرید!
• درد یا تورم ناگهانی یک پا
• درد شدید قفسه سینه
• تنگی نفس ناگهانی
• سرفه همراه با خون
• سردرد بسیار شدید و غیر معمول
• درد شدید شکم
• بی حسی یا ضعف ناگهانی یک سمت بدن
• زرد شدن پوست یا چشم ها
• اختلال بینایی یا دوبینی
این علائم می توانند نشانه وجود لخته خون، سکته یا سایر عوارض جدی باشند و نیاز به مراقبت های فوری پزشکی دارند.
آیا راهی برای کاهش احتمال بروز عوارض قرص روکین وجود دارد؟
راهکارهای ساده اما موثری در این رابطه وجود دارد ازجمله؛
• مصرف به موقع قرص ها ( در صورت فراموشی یک دوز، طبق دستورالعمل دارو عمل کنید)
• خودداری از مصرف دخانیات
• کنترل سطح فشارخون به صورت منظم
• بررسی تداخل دارویی توسط پزشک در صورت مصرف داروهای دیگر
• آگاه سازی پزشک نسبت به جراحی یا بی حرکتی طولانی مدت (در صورت وجود این مورد)
مزایای مصرف کنترل شده تحت نظارت قرص روکین چیست؟
پیشگیری مؤثر از بارداری
کاهش موهای زائد ناشی از سندرم تخمدان پلیکیستیک
تنظیم چرخه قاعدگی
بهبود آکنه هورمونی
کاهش دردهای قاعدگی
کاهش خطر برخی کیست های عملکردی تخمدان
نتیجه گیری
قرص روکین داروی هورمونی ترکیبی حاوی دروسپیرنون و اتینیل استرادیول است، این دارو یکی از پرکاربرد ترین قرص های ضد بارداری ترکیبی است. این دارو علاوه بر پشگیری از بارداری، در درمان علائم سندرم تخمدان پلیکیستیک، آکنه هورمونی و نامنظمی قاعدگی نیز نقش مهمی دارد.
بیشتر عوارض این دارو، مانند تهوع، لکهبینی، سردرد، حساسیت پستان ها و تغییرات خلقی، خفیف و موقتی هستند. با این حال، عوارض نادر اما مهمی مانند لخته شدن خون، افزایش پتاسیم، افزایش فشار خون و مشکلات کبدی نیز ممکن است رخ دهند. به همین دلیل، مصرف این دارو باید تنها با تجویز پزشک و پس از بررسی دقیق سابقه پزشکی انجام شود.
پژوهش، ترجمه و گردآوری: یگانه نیازبالی
منابع
dailymed.nlm.nih.gov
www.fda.gov
medlineplus.gov
www.mayoclinic.org
www.drugs.com
my.clevelandclinic.org
www.acog.org
www.nhs.uk
www.ncbi.nlm.nih.gov
