افسردگی دوران بارداری یکی از مشکلاتی است که برای برخی از زنان باردار رخ می دهد.
معمولا از بارداری با عنوان دوران شادی و انتظار و حتی درخشش یاد می شود، اما این دوران می تواند چالش های خاص خودش را نیز داشته باشد. یکی از چالش های مهم این دوران، بروز نشانه های افسردگی در مادر باردار است. این چالش که به اختصار AD (Antenatal Depression ) نیز نامیده می شود می تواند بر اصر عوامل مختلفی بروز کند و مادر باردار را درگیر کند. این نوع از افسردگی چیزی فراتر از «احساس غم» تعریف می شود و به شدت می تواند مادر و سلامت روحی و جسمی او را تحت الشعاع قرار دهد.
افسردگی دوران بارداری چیست؟
اصطلاح افسردگی پیرامون زایمان شامل هر دو نوع افسردگی دوران بارداری (پیش از زایمان) و پس از زایمان میشود. علی رغم اینکه توجه جامعه بیشتر بر روی افسردگی پس از زایمان متمرکز است اما تحقیقات نشان داده اند که افسردگی در دوران پیش از زایمان رایج تر است.
میزان شیوع آن در سطح جهانی متفاوت است، اما دادههای مستمر از سازمانهای معتبر بهداشتی نشان میدهد که ۱۰ تا ۲۰ درصد از زنان در این دوره افسردگی را تجربه می کنند. پیچیدگیهای نوسانات هورمونی، تغییرات فیزیکی قابل توجه، و سازگاریهای عمده زندگی، همگی در افزایش آسیبپذیری در برابر چالشهای سلامت روان در دوران بارداری نقش دارند.
علائم و نشانه های افسردگی دوران بارداری
تمایز علائم بالینی افسردگی دوران بارداری از استرسهای جسمی و عاطفی معمول بارداری می تواند دشوار باشد. بسیاری از نشانههای پایه افسردگی، مانند تغییرات در کیفیت خواب و اشتها، شبیه به ناراحتی های شایع بارداری هستند. در ادامه به برخی از علائم مهم می پردازیم؛
علائم عاطفی و روانشناختی
ویژگیهای اصلی AD اغلب با معیارهای تشخیصی اختلال افسردگی عمده همراه هستند:
خلق و خوی افسردگی پایدار: اصلی ترین علامت افسردگی پیش از زایمان است و با تجربه احساس فراگیر غم، پوچی یا ناامیدی که هر روز و به صورت تقریبا دائمی با مادر باردار همراه اس و حداقل به مدت دو هفته ادامه دارد، همراه است.
آنِدونیا (Anhedonia) یا از دست دادن علاقه و لذت: که با کاهش چشمگیر علاقه یا سطح لذت بردن از فعالیت هایی که قبلا لذت بخش بودند، خود را نشان می دهد.
اضطراب و نگرانی بیش از حد: نگرانی غیرقابل کنترل و شدید در مورد سلامت نوزاد، روند زایمان، یا شک کردن به توانایی خود برای ایفای نقش مادری خوب. این اضطراب مزمن می تواند با افسردگی همراه باشد.
تحریکپذیری و بیتفاوتی عاطفی: افزایش میزان عصبانیت، سرخوردگی یا تحریکپذیری، که اغلب متوجه شریک زندگی یا خانواده است.
احساس گناه و بیارزشی: سرزنش بیش از حد و غیرمنطقی خود، یا احساس عمیق بیکفایتی در مورد بارداری یا مادر شدن که موجب بروز بدخلقی می شود.
افکار خودکشی: در موارد حاد، افکار آسیب رساندن به خود یا خودکشی بروز می کنند که یک وضعیت اورژانسی در نظر گرفته می شود و نیاز به مداخله فوری متخصصین حرفهای دارد.
علائم جسمی و رفتاری
این نشانه ها نزدیکی زیادی با علائم و عوارض فیزیکی بارداری دارند، به همین بررسی دقیق و درست آن ها توسط یک متخصص امکان پذیر است.
اختلالات خواب: در حالی که بیخوابی در اواخر بارداری شایع است، افسردگی می تواند به صورت بی خوابی عمیق (دشواری در به خواب رفتن) یا پرخوابی (خوابیدن بیش از حد و بیشتر از حد معمول برای بارداری) خودش را نشان دهد.
تغییرات در اشتها و وزن: کاهش قابل توجه اشتها یا برعکس. هنگامی که با کاهش یا افزایش وزن ناخواسته همراه باشد که غیرمعمول برای یک بارداری سالم است، خطرناک بوده و نیاز به پیگیری فوری دارد.
خستگی و کمبود انرژی: خستگی مزمن و از دست دادن انرژی، که باعث می شود حتی کارهای ساده روزانه طاقت فرسا به نظر برسند.
مشکلات شناختی: کاهش توانایی تمرکز، تفکر واضح یا اختلال در تصمیمگیری.
عدم پایبندی به مراقبتهای دوران بارداری: در موارد شدیدتر، زنان ممکن است از مراقبت های دوران بارداری صرف نظر کرده و سلامت خود و جنین را به خطر بی اندازند.
مدیریت و درمان افسردگی دوران بارداری
افسردگی دوران بارداری درماننشده می تواند با خطرات جدی همچون؛ زایمان زودرس، وزن کم جنین و افزایش خطر افسردگی پس از زایمان همراه شود. بنابراین، نیازمند پیگیری و درمان سریع است که در ادامه با چند مورد از راهکارهای مناسب کنترل و درمان آشنا می شویم.
خودمراقبتی (علائم خفیف)
شبکه حمایت اجتماعی: دریافت حمایت از شریک زندگی، خانواده و دوستان یک عامل محافظتی قوی است. صحبت کردن در مورد احساسات می تواند ماهیت انزواگرای افسردگی را کاهش دهد.
ورزش منظم و متوسط: انجام فعالیت های ورزشی متوسط (مانند پیادهروی یا یوگای دوران بارداری) برای حداقل ۳۰ دقیقه در اغلب روزها می تواند اثرات مثبتی در بهبود خلق و خو داشته باشد.
تکنیکهای ذهنآگاهی: تمرینهایی مانند مدیتیشن، تنفس عمیق و ریلکسیشن میتوانند به مدیریت اضطراب و استرس کمک کنند.
بهداشت خواب و تغذیه: حفظ یک برنامه خواب ثابت و رعایت یک رژیم غذایی متعادل و غنی از مواد مغذی (از جمله مصرف کافی اسیدهای چرب امگا ۳، که در برخی مطالعات نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند) می تواند خلق و خو و انرژی را تثبیت کند.
رواندرمانی و مشاوره (علائم خفیف تا متوسط)
درمان شناختی-رفتاری (CBT): این رویکرد محدود به زمان به افراد کمک میکند تا الگوهای فکری و رفتارهای منفی یا غیرمفید (مانند «من مادر وحشتناکی خواهم بود») را شناسایی و به چالش بکشند.
درمان بینفردی(IPT): بر بهبود روابط بینفردی و رسیدگی به مسائل اجتماعی و روابط عاطفی (مانند درگیری با همسر) که ممکن است در دوره افسردگی نقش داشته باشند، تمرکز میکند
درمان دارویی (علائم متوسط تا شدید)
برای افسردگی متوسط تا شدید، یا زمانی که رواندرمانی به تنهایی کافی نیست، دارو (به ویژه داروهای ضدافسردگی) به یک خط درمانی ضروری تبدیل میشود. این مساله با مشورت پزشکان متخصص انجام میشود و به هیچ عنوان نباید به صورت خودسرانه اقدامی صورت گیرد.
نتیجهگیری درباره افسردگی دوران بارداری
افسردگی دوران بارداری، که با نام افسردگی پیش از زایمان (Prenatal Depression) نیز شناخته می شود، یک اختلال خلقی مهم است که زنان را در طول دوره حاملگی تحت تأثیر قرار می دهد. این یک وضعیت پزشکی جدی است، که بسیاری از مادران باردار را از زمان لقاح تا زایمان درگیر می کند. تشخیص و پیگیری به موقع می تواند عوارض و خطرات آن را به حداقل برساند.
از جمله اقداماتی که می توانند به مادر باردار کمک کنند تا با این وضعیت به زندگی قبلی خود ادامه داده و این اختلال را به سلامت پشت سر بگذارند می توان به؛ حمایت های عاطفی، یادگیری اصول خودمراقبتی، روان درمانی و مراجعه به مطب مشاور، دارو درمانی (به عنوان خط آخر درمان) اشاره کرد. تشخیص و ارائه بهترین خط درمانی منوط به نظر متخصصین است اما باید در نظر داشت که این اختلال خلقی یک طیف منظم از علائم خفیف تا شدید را در بر می گیرد. علائم خفیف معمولا با کج خلقی همراه است و مادر باردار علاقه خود را نسبت به فعالیت های موردعلاقه قبلی خود از دست می دهد.
علائم شدید که نیازمند پیگیری سریع و به موقع است می تواند به افکار خودکشی، خود آزاری و یا حتی دگر آزاری شود که در اینجا مقصود بی توجهی به جنین و عدم رعایت نکات ضروری در قبال حفظ جنین است. توجه و حمایت صد در صدی همسر، خانواده و دوستان می تواند به حد چشمگیری روند درمان و بهبودی را سرعت بخشد.
منابع:
www.nimh.nih.gov
www.mind.org.uk
my.clevelandclinic.org
